Yazar Tayfun Taşkın, “Kötülük Yok” romanında insanın vicdanına, gücün sınırlarına ve iyilik adına yapılan yanlışlara dikkat çekiyor.
Geçenlerde bir kitap ismi üzerinde uzun uzun düşündüm: Kötülük Yok.
İlk duyduğumda biraz tuhaf geldi. Çünkü kötülüğün olmadığı bir dünyada yaşamıyoruz. Aksine, her gün bir başkasının acısına, haksızlığa, öfkeye ve insanın insana yaptıklarına tanık oluyoruz.
Ama sonra düşündüm. Belki de kitabın adı bize bir gerçeği anlatmaktan çok, bildiğimiz bir gerçeği sorgulatmak istiyordu.
Kötülük gerçekten var mı, yoksa biz ona başka bir isim mi veriyoruz?
Tayfun Taşkın’ın kaleme aldığı “Kötülük Yok” romanının temelinde işte böyle bir soru yatıyor.
Şimdi size bir şey soracağım.
Hayatınız boyunca kaç kişiyle karşılaştınız ve o kişi size açıkça kötü biri olduğunu söyledi?
Muhtemelen çok az.
Çünkü insanlar çoğu zaman kendilerini kötü olarak görmezler. Hatalarına gerekçe bulurlar. Yanlışlarını şartlarla açıklarlar. Bazen yaptıkları haksızlığı bile iyi niyetlerinin bir sonucu olarak değerlendirirler.
Bir anne çocuğunun hayatını kontrol ederken onu koruduğunu söyler. Bir yönetici çalışanına baskı uygularken işin iyiliğini düşündüğünü savunur. Bir insan sevdiği kişinin özgürlüğünü kısıtlarken bunu sevgisiyle açıklar.
Peki, bütün bunların neresinde iyilik biter, kötülük başlar?
Bence Tayfun Taşkın’ın romanını ilginç kılan tam olarak bu sınırın peşine düşmesi.
“Kötülük Yok”un hikâyesinde Tayfun ve Filiz isimli iki karakterle karşılaşıyoruz. Tayfun’un görünürde sıradan olan hayatı, başkalarının düşüncelerini duyabilme ihtimaliyle bambaşka bir boyut kazanıyor. Filiz ise gerçeği aramaktan vazgeçmeyen karakter olarak hikâyenin önemli bir parçasını oluşturuyor.
İnsanın aklına ister istemez geliyor: Başkalarının düşüncelerini okuyabilseydik hayatımız nasıl olurdu?
Belki yalanları hemen anlardık. Belki bize karşı söylenemeyenleri duyardık. Belki insanların acılarını daha erken fark eder, kimsenin kendisini yalnız hissetmesine izin vermezdik.
Kulağa güzel geliyor.
Ama aynı yetenek başka bir kapıyı da açabilir.
İnsanların ne düşündüğünü bilen biri, zamanla onların ne yapması gerektiğine de karar vermeye başlamaz mı?
İşte o noktada iyi niyetle güç arasındaki ilişki tehlikeli bir hâl alabilir.
Düşünün, bir kişinin yanlış karar vereceğini önceden biliyorsunuz. Onu engelleyecek gücünüz de var. Ne yaparsınız?
Müdahale edip onu korur musunuz, yoksa kendi kararını vermesine izin mi verirsiniz?
Hangisi iyilik?
Böyle soruların karşısında kolayca doğru cevabı bulamıyoruz. Çünkü mesele yalnızca sonuçla ilgili değil. Bir insanın kendi hayatı üzerindeki hakkıyla da ilgili.
Birini kurtarmak için onun özgürlüğünü elinden almak, gerçekten kurtarmak mıdır?
Tayfun Taşkın’ın romanı, fantastik bir düşünceden yola çıkarak hepimizin hayatında karşılaşabileceği bu tür ahlaki ikilemlere uzanıyor.
Bana sorarsanız romanın günümüzle kurduğu en güçlü bağlardan biri de burada.
Çünkü artık herkesin her konuda bir fikri var. Üstelik yalnızca fikir sahibi olmakla yetinmiyoruz; başkalarının da bizim gibi düşünmesini istiyoruz.
Sosyal medyada bunu görüyoruz. Aile ilişkilerinde görüyoruz. İş hayatında görüyoruz.
Farklı düşünene tahammül etmek giderek zorlaşıyor. İnsanları anlamaya çalışmak yerine onları değiştirmeye çalışıyoruz.
Üstelik bütün bunları yaparken kendimizi çoğu zaman doğru tarafta görüyoruz.
Belki de insanın en büyük yanılgısı bu.
Kendi iyiliğinden fazla emin olmak.
Bir insanın vicdan sahibi olması, her kararının doğru olacağı anlamına gelmiyor. Merhametli biri de haksızlık yapabilir. Adalet isteyen biri de başka birinin hakkını çiğneyebilir. Sevgiyle başlayan bir davranış, zamanla baskıya dönüşebilir.
Hayatın en zor tarafı da burada zaten. İyilik ve kötülük çoğu zaman birbirinden tamamen ayrı iki dünya değil.
Bazen aynı insanın içinde, hatta aynı kararın içinde bulunabiliyorlar.
“Kötülük Yok”un ele aldığı merhamet, güç, adalet ve özgür irade kavramları bu nedenle önemli. Çünkü birini diğerinden bağımsız düşündüğümüzde eksik kalıyor.
Adalet isterken merhameti kaybedebiliriz. Merhamet gösterirken adaletten uzaklaşabiliriz. Birini korumak isterken özgürlüğüne müdahale edebiliriz.
Ve bütün bunların sonunda hâlâ doğru olanı yaptığımıza inanabiliriz.
Tayfun Taşkın’ın farklı zamanları ve birbirinden uzak görünen hayatları bir araya getiren anlatısı, bu soruların yalnızca bugünün insanına ait olmadığını da hatırlatıyor.
İnsanlık değişiyor, teknoloji gelişiyor, yaşam biçimlerimiz dönüşüyor. Ama insanın güçle, vicdanla ve kendi doğrularıyla kurduğu ilişki bir şekilde varlığını sürdürüyor.
Aslında ben edebiyatta tam da böyle meseleleri seviyorum.
Bize ne düşünmemiz gerektiğini söyleyen değil, düşündüğümüz şeylerden ne kadar emin olduğumuzu sorgulatan hikâyeleri.
Çünkü iyi bir romanın mutlaka bütün soruları cevaplaması gerekmiyor. Bazen okurun zihninde yeni sorular oluşturması çok daha kıymetli.
Tayfun Taşkın’ın “Kötülük Yok” romanının ortaya koyduğu düşünsel çerçeve de böyle bir okuma vaat ediyor.
Burada dikkat çekici olan, kahramanın sahip olabileceği sıra dışı güçten çok, o güç karşısında hangi sınırları koruyabileceği.
Zira güç sahibi olmak başka, o gücü doğru kullanabilmek bambaşka bir mesele.
Hatta belki de gücün en olgun kullanımı, bazen onu hiç kullanmamaktır.
Bir başkasının hayatını değiştirebilecek durumdayken geri çekilebilmek, onun kendi kararlarını vermesine izin verebilmek, sizinle aynı düşünmese bile ona saygı gösterebilmek…
Bunlar ilk bakışta büyük kahramanlıklar gibi görünmeyebilir.
Ama gerçek hayatta en çok zorlandığımız şeyler de bunlar değil mi?
Yazının başındaki soruya geri dönmek istiyorum.
Herkes kendisini iyi biri olarak görüyorsa kötülüğü kim yapıyor?
Belki de cevap, sandığımızdan çok daha yakınımızda.
Belki kötülük yalnızca kötü insanların yaptığı bir şey değildir. Belki bazen iyi insanların yanlış kararlarında, sorgulanmayan doğrularında, başkalarının hayatına gereğinden fazla müdahale ettikleri anlarda da ortaya çıkıyordur.
Bu yüzden “Kötülük Yok” isminin üzerinde düşünmeye değer olduğunu düşünüyorum.
Tayfun Taşkın, romanıyla okuru yalnızca bir hikâyenin içine değil, insanın kendisi hakkında kolay kolay cevaplayamadığı soruların ortasına davet ediyor.
Ve bana kalırsa kitabın asıl merak uyandıran tarafı da bu.
Çünkü hepimiz iyi insan olmak istiyoruz.
Ama belki de önce kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor:
İyi olmak için ne kadar çaba gösteriyoruz, peki iyi olduğumuzu düşünürken verdiğimiz zararı ne kadar fark ediyoruz?
Bazen kötülükle mücadele etmek için uzağa bakmak gerekmiyor.
İnsanın kendi doğrularını sorgulamasıyla başlaması yeterli olabilir.
Ve kim bilir, belki de iyilik dediğimiz şey, her zaman bir şeyleri değiştirmek değil; bazen başkalarını oldukları gibi kabul etmeyi öğrenmektir.